Lügat

Balık.           Diğer bir kısmı âkilü’s-semektir, balıktan başka bir şey yemiyorlar.

Bakır. Bakır para. Kızgın mâden. Kıtr. Ateş. Tunç ve demir döğülürken sıçrayan şerâre. Dumansız alev. Bir şeyin aslı. Tütün.

Hulk Huy. Ahlâk. Tabiat. Yaratılıştan olan haslet. Seciyye. Cibilliyet. İnsanın doğuştan veya sonradan kazandığı ruhî ve zihnî hâller.       Elcevap: Sû-i hulk ve fena haslet eseri gösterilmezse ve gıybet gibi şeylerle ve muktezasıyla amel edilmezse, kusurunu da anlasa, zarar vermez.

Nefesler soluklar. Nebi ve veli gibi ulu kişilerin irşâd edici duâları

Bilerek inkâr etmek. Bildiği hâlde yanlış söylemek. Peygamberimiz Resul-i Ekremi (A.S.M.) bildikleri ve mukaddes kitablarında O'nun evsâfını okudukları hâlde inkâr eden Yahudiler. (Türkçedeki "cıfıt" kelimesi bundan gelir.) Bir kimseyi bahil bulmak.     Beşer ve cin, nihayetsiz şerre ve cühûda müstaid olduklarından, nihayetsiz bir temerrüd ve bir tuğyan yaparlar. 

(a.i. tavr'ın ç.)  Hal ve hareketler, işler, tarzlar, tavırlar.           Meselâ, büyük bir memurun, memuriyet makamında bulunduğu vakit bir şahsiyeti var ki, vakar iktiza ediyor, makamın izzetini muhafaza edecek etvar istiyor.  

Öğrenme, belleme. Ders okuyarak ve çalışarak öğrenme. Öğrenilme, elde edilme.         Şayet biri biliyor, taallüm etmeye muhtaç değilse, ibadete muhtaç veya marifete müştak veya huzur ister.

Yaratma içeren emirler, varlığın yaradılışıyla ilgili işler.       Siz de evâmir-i tekviniyeme itaat etseniz, o hikmet ve o san’at, size de verilebilir; mürûr-u zamanla yetişir ve yanaşabilirsiniz."

İnkiyad eden, boyun eğen, muti olan, itaat eden.       Buyurun, ne yaparsanız yapınız. Senin emrine münkadız. RNK-Sözler/504     

Kendi isteğiyle külfete girmek, bir zorluğa katlanmak. Gösterişe kapılmak. Özenmek. Yapmacık hâl ve hareket. Zoraki hareket. (Üstadımız, tekellüf ve taazzumdan aslâ hoşlanmaz ve talebelerinin dahi tekellüf kaydından âzâde olmalarını emreder. Ve buyururlar ki, "Tekellüf şer'an ve hikmeten fenâdır. Çünkü, tekellüf sevdası, insanı hadd-i ma'rufu tecâvüze sevkeder. Mütekellif olanlar, bazan hodbinâne bir tezâhür ve tefâhür tavrı ve muvakkat soğuk bir riyâkâr vaziyeti takınmaktan kurtulmaz. Halbuki, bunların ikisi de ihlâsı zedeler." R.N.)  

Yapmacık. Aşırı süslenme. Zorlayarak bir şeyi olduğundan daha değerli gösterme. Bir eserde aşırı süslerle yapmacığa kaçma.     Dalkavukluk ve tasannu, alçakça bir yalancılıktır.

Kayıtsız. Alâkasız. Karışmayan. Kıymet ve ehemmiyet vermeyen. Aldırış etmeyen.

1-Her zaman olagelen, alışılmış, sıradan şeyler, basit işler 2-1-Hızlı koşucular.     2-Kur'ân-ı Kerîm'in 100. suresi. Mekke'de nâzil olmuştur. 11 âyettir. Mc: Düşmanlık, zulüm.         Dâima muharebeye koşup hücum eden cemaat.         Uzaklık. (Kamus)

şaşırma, şaşma, garib bulma, hayret etme.       Fakat, kaideden çıkmış iki başlı, üç ayaklı bir insanı görüp, istiğrab ve velvele-i hayretle nazar-ı dikkati celb eder.

1-Kanatlar sahibi, çok cihetli, çok yönlü, çok hususiyetli, özellikleri bulunan. 2-Çok taraflı.          Sûre-i İhlâs içinde otuz altı Sûre-i İhlâs miktarınca, herbiri zi’l-ecnihâ olan altı cümlenin terkibâtından müteşekkil bir hazîne-i ilm-i tevhid bulunur ve tazammun ediyor.

Münasebet, yakınlık, bağlılık, ölçü. Rağmen. İnat olarak. İnat olsun diye.           Herkes istidâdı nisbetinde kendi kendine istifâde eder.

1-Hastalık, dert, illet. Tanzimat'tan sonra Cemiyet-i Tıbbiye-i Osmaniye, hekimlik terimlerini dilimize çevirirken türlü hastalıklarla ilgili kelimelere bunu katmış ve bir çok tamlama yapmıştır. 2-Arabçada "bırak" mânasına emirdir. Meselâ: 3-Def'etmek, kovmak. Terketmek.    

Pınar, kaynak. Çeşme. Tıpkısı, tâ kendisi. Zât. Eşyanın hakikatı. Kavmin şereflisi. Diz. Altın. Nazar değme. Casus. Her şeyin en iyisi. Muayene etmek.

1-Azab, eziyet, ezâ, cezalandırma, ceza. 2-Ahiret azabı, günahkârların öldükten sonra uğrayacağı azab. 3-Bir kimseden sonra gelme.         Farz ve vâcip kısmında ittibâa mecburiyet var; terkinde azap ve ikab vardır.   

Hastalığın, derdin ta kendisi.

azap içinde azap

Bir damla göz yaşı.            

1-Her zaman, vaktâki. 2-Soluk, nefes, hastalık sebebiyle tez tez solumak. 3-Ürpermek. 4-Dem, an.       Beni dünyaya çağırma; ona geldim fenâ gördüm. Demâ gaflet hicab oldu; ve nur-u Hak nihân gördüm.

1-Cansız şeyler. 2-Sahipsiz, boş, işlenmemiş topraklar.           Hayat-ı hakikiye ancak âlem-i âhiretin hayatıdır. Hem o âlem ayn-ı hayattır. Hiçbir zerresi mevat değildir. Demek, dünyamız da bir hayvandır.

Gizli, saklı. Bulunmayan. Mevcut olmayan. Sır.     Beni dünyaya çağırma; ona geldim fenâ gördüm.  Demâ gaflet hicab oldu; ve nur-u Hak nihân gördüm. Bütün eşyâ-i mevcudât; birer fânî muzır gördüm.

(a.i.) Ölüm haberi getirme, yayma.

Hastalık, illet, maraz.   [Ehl-i gaflet dünyasının hakikatini tasvir eder levhadır.] Beni dünyaya çağırma; ona geldim fenâ gördüm. Demâ gaflet hicab oldu; ve nur-u Hak nihân gördüm. Bütün eşyâ-i mevcudât; birer fânî muzır gördüm. Vücud desen, onu giydim; ah! Ademdi, çok belâ gördüm. Hayat desen, onu tattım; azab ender azab gördüm. Akıl ayn-ı ikàb oldu; bekàyı bir belâ gördüm. Ömür ayn-ı hevâ oldu; kemâl ayn-ı hebâ gördüm. Amel ayn-ı riyâ oldu; emel ayn-ı elem gördüm. Visâl nefs-i zevâl oldu; devâyı ayn-ı dâ’ gördüm. Bu envâr, zulümât oldu; bu ahbabı yetim gördüm. Bu savtlar, na’y-i mevt oldu; bu ahyâyı mevât gördüm. Ulûm evhâma kalboldu; hikemde bin sekam gördüm. Lezzet ayn-ı elem oldu; vücudda bin adem gördüm. Habîb desen onu buldum; ah! Firâkta çok elem gördüm. Demâ gaflet zevâl buldu; ve nur-u Hak ayân gördüm. Vücud bürhan-ı Zât oldu; hayat mir’at-ı Haktır, gör. Akıl miftâh-ı kenz oldu; fenâ bâb-ı bekàdır, gör. Kemâlin lem’ası söndü; fakat, Şems-i Cemâl var, gör. Zevâl ayn-ı visâl oldu; elem ayn-ı lezzettir, gör. Ömür nefs-i amel oldu; ebed ayn-ı ömürdür, gör. Zalâm zarf-ı ziyâ oldu; bu mevtte hak hayat var, gör. Bütün eşya enîs oldu; bütün asvât zikirdir, gör. Bütün zerrât-ı mevcudât, birer zâkir müsebbih, gör. Fakrı kenz-i gınâ buldum; aczde tam kuvvet var, gör. Eğer Allah’ı buldunsa, bütün eşya senindir, gör. Eğer Mâlik-i Mülke memlûk isen, Onun mülkü senindir, gör. Eğer hodbîn ve kendi nefsine mâlik isen, bilâaddin belâdır, gör. Bilâhaddin azabdır tat; belâ gayet ağırdır, gör. Eğer hakiki abd-i Hudâbîn isen, hududsuz bir safâdır, gör. Hesabsız bir sevap var tat; nihayetsiz saadet gör.      

Diriler, canlılar.         Bu savtlar, na’y-i mevt oldu; bu ahyâyı mevât gördüm.      

1-Ses, sadâ. Bağırma, haykırma, çığlık, nida. müz. Dinî bir musıkî çeşidi. 2-Kamçı, kırbaç. Kırbaçlama, kamçı ile vurma.   Bu sırra binaendir ki, şeriatça bazı savtlar helal, bazıları da haram kılınmıştır.

1-Kuvvet, salâbet. 2-Hesablamak. Saymak. Sayılmak. İtibar etmek.        

Sayısız. Adetsiz.    

1-Dost, arkadaş, ünsiyet edilmiş olan.    Alışılmış, kendisi ile ülfet edilmiş olan. Sevgili. 2-Sulu ve ağaçlı yerlerde bulunan ve sesi gayet hoş bir kuş.                          Çeşitli nağmelerde öter, kâh deve gibi kükrer ve at gibi kişner;            insana    alışır. 3-Yaban horozu.     Ve kabrinde Kurân’ı, Risale-i Nur’u ona şirin ve enis arkadaş eylesin.      

Zenginliğin, bolluğun hazinesi.         Fakrı kenz-i gınâ buldum; aczde tam kuvvet var, gör.        

1-Karanlık, zulmet. 2-Haksızlık.         Zalâm zarf-ı ziyâ oldu; bu mevtte hak hayat var, gör.      

1-Kendi başına ve hiç bir nizama ve kanuna bağlı olmadan yönetme, keyfî idâre sistemi, uyruklarına hiçbir hak ve özgürlük tanımayan sınırsız monarşi, despotluk, despotizm. 2-Hak ve hukuku tanımama, keyfî uygulama, zulüm ve tahakküm. 3-İdarede görülen her türlü kanun dışı tazyik, baskı.     "Sebat ve metanetinin lisan-ı haliyle güya der: "Ey şimendifer, sen bir nizamın esirisin. Senin gemin, senin dizginin, seni gezdirenin elindedir. Senin bana tecavüz etmen haddin değil. Beni istibdadın altına alamazsın. Haydi yolunda git, kumandanının izniyle yolundan geç."  

Acı ve sızıdan inleyiş. İnilti, inleme, inleyiş.       İşte işitiyoruz: Zavallı nefsimizden binlerle hâcetlerin sayhaları geliyor, binlerle fâkatlerin enînleri çıkıyor.     

Büyüklük, yükseklik. Bir şeyin yukarısına çıkma. Şan, şeref ve kadr sahibi olma.       Kur’an’ın kemaline delalet eden ulüvv-ü rütbesine işarettir.         

f. Koparan, karıştıran, tahrib eden. hüzün-engiz: hüzün veren         Öyle de, o hüzün-engiz hâlet ve o dehşetli vaziyet ateş oldu, nefsimi yumuşattı.          

Rüzgârın esmesi ile ağaç yapraklarından çıkan sesler. Aslan bağırması. Deve sesi. Heva-yı nefis ise, şu hemheme-i hava ve hevheve-i yapraktan öyle bir lezzet alıyor ki, bütün ezvâk-ı mecazîyi ona unutturup o heva-yı nefsin hayatı olan zevk-i mecazîyi terk etmekle bu zevk-i hakikatte ölmek istiyor. RNK-Sözler/309

f. Ağacın yapraklarının rüzgâr esmesi ile çıkardığı sesler.           Hevâ-i nefs ise, şu hemheme-i hava ve hevheve-i yapraktan öyle bir lezzet alıyor ki,      

1-Nağme, hoş ses. Uzun uzadıya gürleyerek seslenmek. Geniz ve boğaz ile ezgili ses çıkarmak. Yavaş yavaş geniz ve boğazdan ses çıkararak türkü veya şarkı söylemek. (Dinle! Havadaki demdeme, kuşlardaki civcive, yağmurdaki zemzeme, denizdeki gamgama, radlardaki rakraka, taşlardaki tıktıka birer manidar nevaz; ) (Sekerâtta olanın damağına şerbet gibi oluyor, zemzeme-i Kur’ân onun kulağında ve dimâğında aynen ağzında ve damağında mâ-i zemzem gibi leziz geliyor.) 2-Cemaat.        

Hiddetli söz. Avâz. Hoşa gitmeyen sesler. Küfür, hakaret. Kırıp, geçirme Sinek vızıltısı. Öğütmek. Sürte sürte ezmek. Azab vermek, eziyet etmek. Hile. Davul. şöhret, nam, ün. Hile, aldatma. Kavga.   Sivrisinek tantanasını kesse, balarısı demdemesini bozsa, sizin şevkiniz hiç bozulmasın, hiç teessüf etmeyiniz.     

Açılış merasimi, ilk açılış töreni. Resmi geçiş, geçiş töreni merasimi.

Şekvada bulunma. Kötü ahvalini ihbar ile şikâyet etme.           Tahammül etmezsen, "Yâ Sabûr" de ve sabır iste, hakkına razı ol, teşekkî etme.   

Diri, sağ, canlı. Gerçek hayat sahibi olan, Allah.        

1-Kaim olan, yarattıklarından her şeyin üzerinde kaim olan ve dilediği gibi    onları idare eden,    Herşeyin varlığı onunla ayakta duran ve devam eden.(Allahın güzel              isimlerinden    Varlığı ve diriliği her an için olup, gökleri, yerleri her an için tutan, dâimî      herşeye her hususta iktidarı olan Allah. 2-Câmi hademesi, cami veya mescitte hizmet gören kimse.     Ey Hayy ve Kayyûm olan! Hayy ve Kayyûm isimlerin hürmetine, bu perişan kalbe bir hayat ver, bu müşevveş akla doğru yolu göster. âmin..        

Vakit vakit, zaman zaman.      

Dallar, ağacın dalları. Mc: Mânanın kısımları.         Semerenin altı, o ağacın umum ağsanı altına şamil olur.  Tûbâ-i hilkatten semâvât şıkkına, hep kehkeşan ağsânına,

1-Durmayıp dönen, devreden, devredip gezen. 2-Gerdân. 3-Kâbe-i Muazzama'nın bir adı.         Şu semâvât ehline birer mescid-i seyyar, birer hâne-i devvâr, birer ulvî âşiyâne, Birer misbâh-ı nevvâr, birer gemi-i cebbâr, birer tayyâreyiz biz.    

Samanyolu. Saman uğrusu. (Gökte sık yıldız ışıklarıyla hasıl olan yol biçimi uzayıp giden ışıklı manzara.)         Meselâ, Nehrüssemâ ve Kehkeşan namıyla maruf, Türkçe Samanyolu tabir olunan, bulut şeklindeki daire-i azîmenin bulunduğu tabaka, elbette sevâbit yıldızların tabakasına benzemiyor.